Hiztegia

Bologna prozesua: Italiako Bologna hirian 1999an Europako hainbat herrialdetako Hezkuntza Ministroek sinatutako hitzarmenarekin hasitako prozesuaren izena da. Prozesuaren helburu nagusia Europako Unibertsitate Esparrua sortzea da, Goi-mailako Hezkuntzaren Europako Esparrua (GHEE) delakoa, Europar Batasunaren barruan eta akordioarekin bat egingo duten beste herrialde batzuen artean unibertsitate-titulazioen esparru amankomun bat eraikitzeko. Asmo horrekin estatu horien hezkuntza-legeetan aldaketa nabarmenak egin dituzte, batez ere 2000ko hamarkadan. Bologna prozesuarekiko kritikak:

  • Pribatizazioa: Bologna prozesua mundu-mailan ematen ari den hezkuntzaren pribatizazio prozesu handiago baten parte izan daiteke, zeinetan hezkuntza-korporazio handiek eragin zuzena izan dezaketen.
  • Hezkuntzaren merkantilizazioa: Unibertsitatea enpresa pribatuaren esanetara jartzeko arriskuaz ohartarazi du askok, hezkuntza produktu gisa ulertuko dela esanez. Gizartea eta merkatua, alabaina, ez dira berdina.
  • Elitizazioa: Graduondoko ikasketak ordaintzea ez ei da ikasle guztion eskura egongo eta, ikasketa batzuetan profesionalki aritzeko gaikuntza graduondokoak berak emango duenez, derrigorrezkoa izango da hura egitea (eta, ondorioz, ordaintzea). Bekak edo diru-laguntzak beharrezkoak izango omen dira unibertsitate-ikasketa osoak amaitzeko, baita aldarrikatzen den mugikortasuna egikaritzeko ere.
  • Euskara: Bologna prozesuaren ondorioz euskarak, espainera eta frantsesa hizkuntzen aurka borrokatu ez ezik —orain arte bezala—, ingelesaren aurka ere egin beharko du. Europako Unibertsitate Esparru berriak ez du hizkuntza-aniztasuna babesten.

Curriculuma: Ikaskuntza prozesu bat osatzen duten helburu, gaitasun, metodo eta ebaluazioen multzoa da. Curriculumak zehazten ditu ikasle batek derrigorrezko hezkuntza- aldia amaitzerako barneratu behar dituen edukiak eta garatu behar dituen baloreak.

Diglosia: Komunitate batean bi hizkuntz sistema xede desberdinetarako erabiltzearen ondorioz gertatzen den egoera. Hizkuntz ukipenezko egoeran, bi hizkuntzen arteko menpekotasun-harremana gerta daiteke, eta egoera horri diglosia deritzo. Hau dela bide, hizkuntzen erabileren bereizketa sortzen da; bata erabilera jasoetako (administrazio, komunikabide, hezkuntzako) hizkuntza eta bestea maila apalagoko (famili giroko, lagunarteko) hizkuntza bihurtzen dira. Hauxe genuke egun euskarak gaztelaniarekiko eta frantsesarekiko bizi duen egoera.

Educación para la paz / Bizikidetza demokratiko eta indarkeriaren deslegitimazio plana:2010/11 ikasturtean Isabel Celaá (PSE) hezkuntza sailburuaren gidaritzapean abiatutako plana. Unitate didaktiko hauetan, giza eskubideen lanketa egiteaz gain Euskal Herriaren gatazkaren alde bakarreko lanketa egiten da, garaile-garaitu eskemaren baitan.

Eleanitza: Bi hizkuntza baino gehiago dakizkiena; bi hizkuntza baino gehiagotan idatzia.

Elebiduna: Bi hizkuntza dakizkiena; bi hizkuntzatan idatzia.

 

Euskal Curriculuma: 2003. urtean Udalbiltza, Sortzen-Ikasbatuaz eta Euskal Herriko Ikastolen Konfederazioak egin zuten Euskal Curriculuma sortzeko hitzarmena. Geroztik, prozesu parte-hartzaile baten ondorioz Euskal Curriculuma definitzea eta sortzea lortu da, izan ere 320 elkartek; ehunka ikastetxe publiko, pribatu eta ikastolak; milaka ikasle, irakasle eta gurasok hartu dute parte honen garapenean.

 

Euskal Eskola Nazionala: 1991an Ikasle Abertzaleak-en I. kongresuan definitu zen proiektua dugu Euskal Eskola Nazionala. Honako baldintza hauek beteko lituzke:

  • Euskalduna hizkuntzaz: euskaraz heziko ditu.
  • Euskalduna edukiz: euskal kurrikulua izango du bere gaitegia.
  • Hezkidetzailea: neskak eta mutilak era berdinean heziko diren eskola.
  • Herritarra: herriaren zerbitzuan dagoena eta herriak kudeatzen duena.
  • Nazionala: Euskal Herri osoa hartuko duena.
  • Pedagogikoki berritzailea.

Euskal Herriak Bere Eskola -EHBE-: Euskal Herriak hezkuntza sistema nazionala behar duela aldarrikatzen duen herri mugimendua da eta horretarako euskara eta euskal kultura oinarri izango duen hezkuntza aldarrikatzen dute. Historian zehar egon diren hezkuntza mugimendu ezberdinak (UEU, ikastolak, eskola publiko euskaldunen aldeko mugimendua, ikasle mugimendua...) barne-bildu nahi ditu eta herri ezberdinetan hezkuntza mugimendu bat sortu. 2002an sortu zen.

 

Euskal Hezkuntza publikoa: Herrien eta herritar guztien garapenerako beharrak asetzen dituen hezkuntza izango da, aukera berdintasunean eskubide guztiak ziurtatuko dituen kalitatezko zerbitzua. «Publiko-herritar» ikuspegian kokatzen dugu; hots, komunitateari lotua, hezkuntzan ere demokrazia parte-hartzailea gauzatu nahi baitugu.

 

Euskal Hezkuntza zerbitzu publikoa: Botere publikoek guztion hezkuntza eskubideak bermatze aldera jokatu beharreko betekizuna.

 

 

Euskal Unibertsitatea egitasmoa: UEUk hastapen helburuari eutsi eta bere II. Kongresuan (2003) gaur egun erreferentziatzat hartzen diren "Euskal Unibertsitatearen oinarrizko ezaugarriak" izeneko bost ezaugarri:

  • Euskaldunon unibertsitate eleanitza.
  • Euskararen hizkuntza-komunitatea eratzeko eta garatzeko erakundea.
  • Gizartearen parte-hartzearen sustatzailea, herriaren zerbitzura dagoena eta demokratikoa.
  • Euskal Herriaren eraketa soziopolitikorako lagungarria.
  • Europako unibertsitate-esparruan homologagarria.

Gaur egun EUST taldea (Euskal Unibertsitatearen Sustapen Taldea) da bost ezaugarri hauetan oinarrituriko Euskal Unibertsitatearen proiektua gauzatze lanetan. Horretarako UEU bera, Kontseilua eta Nazio Eztabaida Gunea elkartu eta aipatu taldea osatu zuten.

 

Euskararen foru legea / Ley del Vascuence: Nafarroako parlamentuak hizkuntzaren estatusaren inguruan 1986ean onartutako legea, zonaldeka ofizialtasuna sailakatu eta hezkuntza horren arabera antolatzen duena. Lege honek 3 zonaldekako zatiketa egiten du: Zonalde euskalduna, zonalde mistoa erta zonalde ez euskalduna. Banaketa honek, hezkuntzan A eta G ereduak bultzatu eta D ereduaren aurka egitea du helburuetariko bat.

 

Herrietako Hezkuntza Batzordeak: Hezkuntza komunitatea kohesionatzeko foroa: sektoreartekoa, partehartzailea, dinamiko eta herritarra Hezkuntza herri proiektu den heinean, herri bakoitzeko hezkuntzari erreparatuko dion batzorde iraunkorra. Gure herriaren mesedetan egongo diren proiektuen bultzatzaile izango den gune herritarra.

Hezkidetza: Pertsonen banakotasun eta berezitasunen arabera, generotik at, egiten den hezkuntza da. Hau da, irizpide sexistak -gizon eta emakumeei egokitutako rol, balio, portaerak,...- kontutan hartu gabe heztea da. Gakoa, neska eta mutilentzako baliagarria izango den pertsona eredua bultzatzea da. Hezkidetza lantzeko Bilgune feministak sortu dituen proiektuak:

  • Hezkidetza gida: Euskal Hezkuntza Hezkidetzaile baten bidean eman beharreko pausu praktikoetan lagundu nahi du teoria zein praktika uztartuz.
  • Hezkidetza 4 haizetara: Hezkuntza komunitate osoari bideratutako ikastaroak dira.

Hezkuntza: Jendarte eredu zehatz bat birproduzitu eta garatuko dituen pertsonak hezteko tresna; etorkizuneko jendartea osatuko duten herriatarrak (euren balore, gaitasun, konpetentziak, mundu ikuskerak, identitatea, hizkuntza...) hezi eta sortzeko tresna.

Hezkuntza Sistema: Hezkuntza arautu, kontrolatu eta antolatuko duen egitura admnistratiboa da Hezkuntza Sistema. Honen ezaugarrien arabera dugu hezkuntza eredu bat edo beste. Hezkuntza Sistema izango da, hezkuntza osoa, maila guztietan arautu eta antolatuko duena. Egun Euskal Herriak hezkuntza sistema bi ditu indarrean: Hegoialdean Espainiar estatuak diseinatutakoa eta iparraldean aldiz, Frantziar estatuak diseinatutakoa.

Hezkuntza Sistema Nazionala (HSN): Euskal Herriak ez du Hezkuntza Sistema propioarik, eta beraz ez du bere hezkuntzaren etorkizunaz erabakitzeko eskubiderik. Euskal Herriak, bere biziraupen kultural eta soziala bermatu nahi badu, ezinbestekoa du Hezkuntza Sistema Nazionala lortzea.

Hizkuntza politika hezkuntzan: Araba, Bizkaia, Gipuzkoa eta Nafarroan hizkuntza ereduen politika dago martxan. Honen arabera hizkuntza eredu ezberdinen arabera egiten da. Oro har D eredua eskaini den lekuetan goraka joan da denboran zehar, elebiduna izateko aukera gehien eskaintzen duen eredua delako, alde batetik, eta euskararen normalkuntza dela eta bestetik.

Oro har, hizkuntza eredu hauekin, Eukal Herri osoan ikasleria osoaren %38a soilik euskalduntzen du eskolak, %62a aldiz, euskaldundu gabe ateratzen da.

  • Euskararik ez duten ereduak: Euskararik ez duten ereduek izen ezberdinak hartzen dituzte. G eredua da Nafarroan hartzen duen izena. Ipar Euskal Herrian ez du izen berezirik, baina frantsesez bakarrik ikas daiteke. Trebiñun eta Villaverde Turtziozen berez dagoen eredu bakarra da (irakaskuntza publikoan) eta bai EAEn bai Nafarroako alde euskaldunean eta mistoan X ereduan ikas daiteke. Eredu hau ez da zertan izan G ereduaren antzekoa, baina kasu batzuetan hala izaten da. Eredu honetan euskara ez da ikasgaietako bat ere, beraz bertan ikasten dutenek ez dute lortzen euskararen ezagutzarik eskolaren bitartez. 2000ko hamarkadan, gainera, Nafarroan I, J eta British eredua ezarri dira, nahiz eta nahiko minoritarioak izan.
  • A eredua : A eredua Euskal Autonomia Erkidegoan eta Nafarroako Eskualde Euskaldunean baino ezin da hautatu. Bertan gaztelaniaz egiten da irakaskuntza osoa, baina euskarazko ikasgai bat dago. Normalean euskarazko hezkuntza 4 ordura mugatzen da. Eusko Jaurlaritzak eginiko azterketa baten arabera ikasle horietatik %100ek ez zuen euskara ondo jakitea lortzen.
  • B eredua: B ereduak hezkuntza elebiduna ematen du. Ipar Euskal Herrian Ikas-Biren bitartez ematen den eredua ere honen antzekoa da. Eredu honetan askotan ikasgai gehiago euskaraz ematen badira ere ikasgai komunak direnak (matematika, filosofia, historia...) gaztelaniaz eman ohi dira. Askotan D ereduan ere ikasgai horietako batzuk gaztelaniaz ere sartzen diren arren, legalki hori ez da B eredua. Eusko Jaurlaritzak eginiko azterketa baten arabera ikasle hauetarik %67k ez zuen euskara ondo jakitea lortzen.
  • D eredua: D ereduak hezkuntzako hizkuntza nagusi moduan euskara erabiltzen du, eta gaztelania ikasgai bat da. Ipar Euskal Herrian Seaskaren bitartez antzeko eredua ikasten da eta bertan frantsesa da bigarren hizkuntza. 2005ean ikasleen %32 zegoen eredu honetan ikasten. Eusko Jaurlaritzak eginiko azterketa baten arabera ikasle horietatik %32k ez du lortzen euskararen ezagutza maila egokirik.
  • Britis eredua: Estatu mailako akordioa dugu. 2000 urtean Hezkuntza Ministeritza eta British Council.ek egindako hitzarmen baten ondorioz aplikaturiko eredua da. honekin, Lehen Hezkuntzan, euskara baztertu eta ingelera eta gaztelera hutsezko ikastetxeak bultzatzen dira.
  • TIL eredua ( Tratamiento integral de la lengua): 2008an Nafar Gobernuak martxan jarritako hizkuntza eredu esperimentala, non, ingeleraren ordu kopurua igotzen dira, gutxienez astean 10 ordu erdal hizkuntza horretan emanez, eta Haur Hezkuntzan 3 urtetatik hasita Lehen Hezkuntza amaitu arte aplikatzen dute.
  • Trilinguismoa: 2010eko martxoan EAEko hezkuntza sailburu den Isabel Celaák, hezkuntza hirueledunaren proiektua aurkeztu zuen eusko legebiltzarrean. Hezkuntza komunitatearen inolako parte hartzerik gabe. proiektu hau, egun hezkuntzan dauden hizkuntza ereduak (A,D,B) ordezkatzera datro. Hala, euskara, gaztelania eta ingelera maila berean jartzen dira eredu honekin, gutxienez 5-6 ordu eskeiniko dira hizkuntza bakoitzean (hau da, hizkuntza bakoitzak %25a izango du eta gainontzeko %25a ikastetxeak egokien ikusten duen eran banatuko du). Egun esperimentazio fase batean badago ere, 2013-2014 ikasturterako legea orokortzeko asmoa dute.

Ikasle eleanitzak sortzeko proiektua: 2008an Euskararen Kontseiluaren ikasle euskaldun eleanitzak sortzeko egindako proiektua. bide honetan egin beharreko aldaketa edo eman beharreko urratsak zehazten dira proiektu honetan: ebaluazioa, hizkuntza-proiektua aberastea, taldearen osaeraren inguruko hausnarketa... Finean, ikasle euskaldun eleanitzak garatzeko eman beharreko pausuen proposamena. Euskalgintzan zein hezkuntza arloan babes izugarri izan du proiektu honek.

Oinarrizko Hezkuntza Akordioa: Nazio Eztabaidagunetik bideratutako hausnarketa baten ondorioz, hezkuntza komunitatea bildu eta 2006ean Euskal Herriko Oinarrizko Hezkuntza Akordioa zehaztu zen. Orain arte hezkuntza arloak izan duen akordio zabalena izan da. Akordio honetan hainbat gako adostu ziren Hezkuntza Sistema Propio bat lortze bidean:

  • Euskal Herritarron hezkuntza eskubideen definizioa.
  • Aspaldi irekitako zauriak itxi nahiean, euskal publikotasunaren definizioa adostu zen.
  • Elkargune bat eratzeko konpromisoa hartu zen.
Unitate didaktikoa: Hezkuntzan, unitate didaktikoa ikasgai edo eduki jakin eta zehatz baten inguruan (adibidez, meteorologia edo energia ez berriztagarriak) hezkuntza-ikasketa prozesua antolatzeko modu bat da, edukia ikaslearen mailara, eskura dauden baliabideetara eta lortu beharreko helburuetara egokitzen duena. Curriculumak barnehartzen dituen ezagutzak eta gaitasunak ikasgai ezberdinetan bereizten dituzte unitate didaktikoek eta horrela, hezkuntzaren antolaketan denbora-planifikazioa eta beharrezko ebaluazioa bideratu.


Share
Download SocButtons